Genç Marx’tan Kapital’e Sermayenin Diyalektiği

Kendi kuyruğunu yiyen yılan Uroboros, mitolojilerde yenilenmenin, tazelenmenin simgesidir. Marx’ın Kapital’indeki sermayenin analojisi olarak Umut Soytaş’ın seçtiği ve yorumladığı yılan ise yenilenmek üzere değil doğrudan beslenmek üzere yemektedir kendi kuyruğunu. Sermaye rekabet etmek zorundadır ve bunun için emek üretkenliğini artıran teknik yöntemlere başvurur. Göreli artık değeri artırmaya dönük bu eğilim onun değer temelini aşındırmaktadır, zira değerin tek üreticisi insanın emek gücüdür. İnsanlar söz konusu olduğunda günlük çalışma süresi olarak 24 saat sınırına gelip dayanan sermaye, mutlak artık değeri bu şekilde çoğaltamayınca nüfusu artıracaktır ama gezegenin barındırabileceği insanların da bir sınırı vardır. Doyurulmaz açlığını doyurmak için tüm bu yöntemlerin hepsini birden uygular. Ne var ki, Bertolt Brecht’in şiirinde söylendiği gibi, “bunların hiçbiri onları kurtaramaz.” Yemeye devam etmek zorundadır, edecektir de ama yediği şey kendi kuyruğu olduğu için eninde sonunda tükenecektir. Bu kitap, bu tükenişin felsefi ve siyasi iktisadi terimlerini bir ve aynı şey olarak inceliyor.

Buharlı makineden bu yana belki de en çok sayıda işçiyi işsiz bırakacak teknikler olan robotlaşma ve Yapay Zekâ’nın en önemli ekonomik gündemi oluşturduğu bu günlerde elimizin en çok uzanacağı kitap Kapital. Soytaş’ın kitabının da bize gösterdiği gibi, işçi sayısını azaltarak göreli artık değeri artırmaya yönelen tüm yöntemler, eninde sonunda Marx’ın “kehanetini” doğrulayarak küresel sermaye sisteminin sonunu yaklaştıran gelişmelerden ibaret. Sosyalizmin dışındaki diğer seçenek artık “barbarlık” bile değil, mutlak bir yok oluş.

Barış Yıldırım