SOVYETLERİN GÖZÜNDEN ÇANAKKALE SAVAŞI

Çanakkale Savaşı üzerine Türkiye'de yayımlanan çalışmaların büyük bölümü, savaşın askeri seyri kadar ulusal hafızadaki yerini de konu edinir. Aleksandr K. Kolenkovski'nin bu eseri ise okuru farklı bir bakış açısıyla karşı karşıya bırakıyor: Sovyet askeri tarihçiliğinin gözünden Çanakkale.

Birinci Dünya Savaşı'nın en büyük harekâtlarından biri olan Çanakkale savaşı, bu çalışmada yalnızca muharebelerin kronolojisi olarak ele alınmıyor. İngiltere ve Fransa'nın siyasi hesapları, boğazları geçme girişimleri, çıkarma harekâtının planlanışı, deniz ve kara savaşlarının gelişimi ile İngiliz-Fransız planlarının başarısızlığa uğratılmasının nedenleri ayrıntılı biçimde inceleniyor.

Kızıl Ordu’nun Frunze Askeri Akademisi'nde ders kitabı olarak okutulmuş olan bu eserinde Kolenkovski, Çanakkale Savaşı'nı bir çıkarma harekâtının ve çıkarmaya karşı savunmanın örgütlenmesi ve yönetilmesi açısından ele almaktadır. Yazara göre 1915 Çanakkale Savaşı, dinamik savunmanın saldırı karşısındaki dayanıklılığını gösteren önemli bir örnektir. Osmanlı kuvvetlerinin sınırlı imkânlarını etkili ve kararlı biçimde kullanması, mayın hatlarıyla topçu savunmasını birleştirmesi, hareketli yedek kuvvetlere dayanan savunma düzeni kurması ve çıkarma girişimlerine karşı gösterdiği hızlı reaksiyon ve direnç, savaşın sonucunu belirleyen temel etkenler arasında ele alınır. Yazar, Çanakkale'deki başarının yalnızca coğrafi koşullardan değil, savunmanın örgütlenişinden ve eldeki kaynakların etkin değerlendirilmesinden kaynaklandığını vurgular.

Kızıl Ordu'nun önde gelen askeri tarihçilerinden ve kuramcılarından Kolenkovski, Türk savunmasına duyduğu sempatiyi gizlemese de, objektif dilini muhafaza etmektedir. Böylece Çanakkale'yi bir ulusal efsane ya da kahramanlık anlatısı olarak değil, emperyalist savaşın koşulları içinde değerlendirilmesi gereken büyük bir askeri ve siyasi olay olarak inceliyor. Bu yönüyle eser, yalnızca Çanakkale cephesini değil, Birinci Dünya Savaşı'nın güç dengelerini, büyük devletlerin stratejik hedeflerini ve savaşın belirleyici dönemeçlerinden birini anlamak isteyen okurlar için önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

İlk kez Türkçeye kazandırılan bu çalışma, Çanakkale Savaşı'na ilişkin literatüre farklı bir tarihsel perspektif sunmaktadır.